“Terug naar Walden” vrolijke en droevige roman

Meulenhoff/Manteau | Belga

ma 12/10/2009 - 11:17 De nieuwe roman van Walter Van den Broeck heet “Terug naar Walden”. Walden is de naam van de co-operatieve kolonie (1898-1907) die Frederik van Eeden, geïnspireerd door het boek van Henry David Thoreau, had opgericht en die vrij snel ten onderging. Het hoofdpersonage in deze roman is evenwel geen utopist, maar een man die rijk werd uit wraak op wat het kapitalisme zijn ouders had aangedaan.

Als deze rijkste man ter wereld ongeneeslijk ziek wordt, is de tijd gekomen voor de ultieme afrekening in de gedaante van een wereldwijde economische crisis. Ruler Marsh of Wouter Vermeersch (in hedendaags Nederlands: Walter Van den Broeck) verdwijnt de dag dat de beurzen ineenstorten, uit de streng beveiligde hoogste verdieping van zijn New Yorkse wolkenkrabber.

“‘In deze tijd moet je toch uitkijken voor tasjesdieven.’
‘Daarom heb ik er wat groenten bijgedaan’, glimlachte hij.” (p.83)

Hij duikt op in het Kempense dorp (’Wallem’) waar zijn grootvader vandaan kwam. In die zin is “Terug naar Walden” geen pioniers- maar een terugkeerroman. Toch is er geen sprake van nostalgie bij deze schrijver, voor wie Turnhout toch een afspiegeling van de grote wereld is.

De terugkeer naar Wallem is een landing uit de hogere sferen van speculatie en virtual reality naar een werkelijkheid van een tastbaarder en menselijker soort, waar opnieuw plaats zou moeten zijn voor een praktische utopie met een menselijk gezicht.

Steve Fossett en de parachutemoord

Na een bezoek in Antwerpen aan het Heidegger lezende gelegenheidshoertje Kitty, belandt de zieke Ruler Marsh in haar dorp, waar zij zich weer aan haar studie wijdt (nadat de erotiserende blik van Ruler zijn werk heeft gedaan). Terwijl twee Guantanamo folteraars Ruler in het oog houden, is er nog de verdwenen avonturier en miljonair Steve Fossett, die in hotel “Het Paradijs” verblijft.

“De rijkste man in de wereld. In een dorstige wei in de Belgische Kempen, af en toe aangestaard door een paar koeien, omzoemd door insecten waarvan hij de naam niet kent.” (p.248)

Walter Van den Broeck geeft ook aan de bekende parachutemoord een zeer originele plaats in zijn roman, die af en toe op een Nero-verhaal lijkt. Er duikt vreemd volk op in het dorp waar een jaarlijkse vliegshow plaats heeft. Louche en moorddadige speurneuzen die Laurel en Hardy heten of een apotheker die niet Jef Pedal maar Jos Vergif heet.

Walter Van den Broeck maakt er een bevreemdende en soms lugubere komedie van, maar de ernstige, zelfs filosofische ondergrond blijft altijd zichtbaar. Geen wonder dat er zoveel gevlogen, gezweefvliegd, gehelicopterd wordt en dat het landen, het hernieuwde contact met de grond en de mensen voor inzicht zorgt. De parachutesprong, met het bevrijdende “au-dessus de la mêlee” en de terugkeer naar de wereld, vormt een sterke metafoor in dit boek.

Balans tussen utopie en werkelijkheidszin

De kennismaking met de mensenmaat bevrijdt Ruler Marsh ook van zijn abstracte wraakgevoelens. Over de balans tussen utopie en werkelijkheidszin handelt deze vrolijke en droevige roman.

“Was dit nu de liefde? Nee, dit was dwingender dan liefde. Het was het leven zelf, dat de liefde als middel gebruikt om voortgezet te worden.” (p.251)

En niet alleen de mooie Kitty bestudeert Heidegger, ook Walter Van den Broeck, als altijd begaan met de spanning tussen het zijn en de schijn, plaatste de controversiële filosoof in een toepasselijk motto: “De poging om planmatig een ordening aan de wereld op te leggen, is tevergeefs als de mens zich niet schikt naar het toespreken van de landweg.”

“Terug naar Walden” begint en eindigt met een zin waarvan God het onderwerp is. God is niet de almachtige maar een toeschouwer die, als de schrijver voor zijn personages, het beste voor de mensen hoopt. Net als de schrijver is Hij tot de status van toeschouwer gedwongen. In een slothoofdstuk waarschuwt God waar het met utopieën verkeerd kan lopen. Het minste wat je kan zeggen is dat Hij met Walter Van den Broeck heeft gesproken. “Terug naar Walden” is een wijs en vrolijk boek over onze niet zo vrolijke wereld.

Johan De Haes

Terug naar Walden

Walter Van den Broeck
Uitgeverij Meulenhoff/Manteau